1. 2.

                                                                   လိပ္ကေလးရဲ႕ တကၠစီ..

“Equal and exact justice to all men of whatever state or persuasion”
                                                       Thomas Jefferson

ဒါဟာ အေမရိကန္ေတာင္ပိုင္း အလဘားမားျပည္နယ္၊ ဘာမင္ဟမ္ၿမိဳ႕မွာ တည္ရွိတဲ့ Civil Rights Institute ျပခန္းအတြင္းနံရံတခုေပၚက က်မကူးယူခဲ့တဲ့ စာသားျဖစ္ပါတယ္။ လူေတြကပဲ အသား အေရာင္မတူတဲ့တျခားလူမ်ိဳးစုတခုကို လူထက္တဆင့္နိမ့္ေနသလိုခြဲျခားဆက္ဆံခဲ့ရျခင္းဟာ ဂ်က္ဖာဆင္ကို  အဲဒီစကား   ေျပာျဖစ္ေစခဲ့ပါတယ္။ လူလူခ်င္းခြဲျခားဆက္ဆံခံခဲ့ရျခင္းရဲ႕အေထာက္ အထားေတြ ကိုျပသထားတဲ့ Civil Rights Institute ဟာ က်မကို အေတာ္ဆြဲေဆာင္ခဲ့ပါတယ္။ က်မတို႔ စာအုပ္ေတြထဲမွာ အေရးအသားနဲ႔ဖတ္ခဲ့ရတဲ့ ခြဲျခားဆက္ဆံခံရမႈျပရုပ္ေတြကို ဓါတ္ပံုေတြ၊ ပံုစံတူရုပ္ထုေတြ၊ မွတ္တမ္းရုပ္ရွင္ေတြအျဖစ္နဲ႔ ျမင္ခဲ့ရတဲ့ေနရာပါ။ 
          
 က်မတို႔ဘာမင္ဟမ္မ္ကိုေရာက္တဲ့ေန႔ရဲ႕ မ်က္ျမင္အေျခအေနကိုၾကည့္ၿပီးေျပာ မယ္ဆိုရင္ျဖင့္  ဘာမင္ဟမ္မ္ဟာ Bad Birmingham,၊ Bombingham ဆိုတာမ်ိဳး အေခၚခံခဲ့ရတယ္ဆိုတာ၊ "the most thoroughly segregated city in the United States," ဆိုၿပီးသတ္မွတ္ခံခဲ့ရတယ္ဆိုတာေတြဟာ မယံုၾကည္ခ်င္စရာပါ။ အဲဒီေန႔ ဟာ ခရီးစဥ္တခုလံုးအတြင္းမွာ ေနလို႔ထိုင္လို႔အေကာင္းဆံုးထဲကတစ္ေန႔ျဖစ္ပါတယ္။ 
ေႏြဦးေနေရာင္ကလင္းေနတယ္။ ေကာင္းကင္ႀကီးကပကတိအျပာေရာင္။ မပူလြန္း မေအးလြန္းတဲ့ရာသီဥတုထဲမွာ လူေတြကေပါ့ပါးေပ်ာ္ရႊင္ဟန္ေပါက္ေနတယ္။ လမ္းေပၚမွာအာဖရိကန္ အေမရိကန္အမ်ားစုကတေယာက္ကိုတေယာက္ေနာက္
ေျပာင္ ရင္း ရယ္ေမာေပ်ာ္ ရႊင္ေနတယ္။ အာရွ၊ အာဖရိက၊ ကေနဒါ၊ ဥေရာပ၊ ၾသစေတးလ်ွနဲ႔ အေမရိကအတြင္းကစာေရးဆရာ ေတြပူးေပါင္းပါ၀င္ၾကတာမို႔ က်မတို႔ အဖြဲ႕ထဲကလူေတြရဲ႕ မတူကြဲျပားတဲ့ရုပ္ရည္ပံုသ႑န္ေတြက ထင္ရွားေနတယ္။ ရုပ္သြင္ အမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔က်မတို႔တေတြကို လမ္းေပၚမွာသက္ေတာင့္သက္သာ လႈပ္ရွား သြားလာေနၾကတဲ့လူမည္ေတြက ၿပံဳးရႊင္ရယ္ေမာၿပီးႏႈတ္ဆက္ၾကတယ္။ ဘယ္ကလာ တာလဲ၊ ဘာလာလုပ္တာလဲ၊ ဘယ္ကိုသြား မွာလဲရယ္လို႔ စိတ္၀င္စားဟန္စပ္စုၾက တယ္။

ေကာ္ဖီဆိုင္ေလးတခုထဲမွာမိတ္ကပ္ထူထူလိမ္းထားတဲ့ လူမည္းအမ်ိဳးသမီးႀကီး တဦးကကက္ ဆက္နဲ႔ဖြင့္ထားတဲ့ေတးသြားအတိုင္း ေကာင္တာအတြင္း ဖက္မွာကေန ကရင္း က်မသူငယ္ခ်င္း Maddeline ကိုေကာ္ဖီေရာင္းတယ္။ ေကာင္တာအျပင္ဖက္ မွာ က်မတို႔နဲ႔အတူမတ္တပ္ရပ္ေနတဲ့ မ်က္ႏွာခ်ိဳခ်ိဳနဲ႔လူမည္းဦးႀကီးက ဘာမင္ဟမ္မ္ကို ႀကိဳက္သလားလို႔ က်မကိုေမးတယ္။ ေနေရာင္လင္းတဲ့ဘာ မင္ဟမ္မ္ရဲ႕လမ္းမေဘး တေနရာကပန္းျခံေသးေသးထဲမွာတင္ျပင္ေခြထိုင္ၿပီး က်မအရင္ကတခါမွမစားဖူးတဲ့ Chicken Gazette (ၾကက္ရဲ႕ဇလုတ္လို႔ေျပာတယ္။) ေၾကာ္ကိုၿမိန္ၿမိန္ ယွက္ယွက္ စားထားရတာ မၾကာေသးတာမို႔ စိတ္ရႊင္လန္းေနတဲ့က်မက “ ဘာမင္ဟမ္မ္ကို က်မ ႀကိဳက္တာေပါ့” လို႔ေျဖမိေတာ့ သူက ၿပံဳးေနတဲ့မ်က္ႏွာနဲ႔ပဲ “ ထူးဆန္းတယ္” လို႔ေကာက္ခ်က္ခ်တယ္။
          
 ဘာမင္ဟမ္မ္ကိုစေရာက္ခဲ့တဲ့ေန႔မွာပဲ က်မတို႔တေတြကိုႀကိဳဆိုခဲ့တဲ့ Professor Pamela S.King နဲ႔အတူ Walking Tour လွည့္လည္ရင္း ဘာမင္ဟမ္မ္နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ သိမွတ္ဖြယ္ ရာေတြကို သိခဲ့ရပါတယ္။ ဘာမင္ဟမ္မ္ကို Post civil war city  တခုအျဖစ္ ၁၈၆၁ ခုႏွစ္မွာတည္ ေထာင္ခဲ့ပါတယ္။ စာသင္ေက်ာင္းေတြမွာ၊ ဘတ္စ္ကားလိုရထားလိုယာဥ္ေတြအတြင္းမွာ၊ စားေသာက္ ဆိုင္ေတြ သန္႔စင္ခန္းေတြ အတြင္းမွာ၊ လမ္းေဘးမွာလူထုေရေသာက္ဖို႔စီစဥ္ေပးထားတဲ့ေရပန္းေတြမွာ လူျဖဴနဲ႔ လူမည္းေတြကိုသီးျခားစီေနထိုင္ဖို႔  Jim Crow Laws ဆိုတာကို ၁၈၇၆ - ၁၉၆၅ အတြင္း ဥပေဒနဲ႔ အမိန္႔ထုတ္ခဲ့ပါတယ္။ ဘာမင္ဟမ္မ္မွာလဲ Jim Crow Laws အရ ကန္႔သတ္ထားတဲ့ေဒသ ေတြရွိခဲ့တာပါပဲ။ ပါေမာကၡ Pamala King က က်မတို႔ကို Old Jim Crow District ဆီဦးေဆာင္သြားခဲ့ ပါတယ္။ ဘာမင္ဟမ္မ္၀န္းက်င္က လူမည္းအမ်ားစုဟာ ၁၉၀၆၊ ၁၉၀၇ ကာလေတြအတြင္းထြန္းကားခဲ့ တဲ့စတီးလ္လုပ္ ငန္းေတြ၊ ေက်ာက္မီးေသြးမိုင္းေတြမွာအလုပ္လုပ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ အဲဒီကာလေတြ အတြင္း ဘာမင္ဟမ္မ္မွာစက္မႈလုပ္ငန္းေတြအမ်ားႀကီးရွိခဲ့သလို အသားအေရာင္နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ လႈပ္ရွားမႈေတြ ေျမာက္မ်ားစြာရွိခဲ့တယ္။ အေမရိကန္ေတာင္ပိုင္းရဲ႕ အႀကီးဆံုးကြန္ျမဴနစ္စ္ပါတီကိုလည္း ဘာမင္ဟမ္မ္ မွာဖြဲ႕စည္းခဲ့တယ္လို႔ ပါေမာကၡ King ကေျပာပါတယ္။
          ၁၉၆၀ အေစာပိုင္းတ၀ိုက္မွာေတာ့ ဘာမင္ဟမ္မ္ဟာေနထိုင္ရတာ အေတာ္အႏ ၱရာယ္ မ်ားတဲ့ၿမိဳ႕ေတာ္ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ လမ္းမေပၚမွာလမ္းေလ်ွာက္ေနတဲ့ လူျဖဴျဖစ္ေစ၊ လူမည္းျဖစ္ေစအားလံုး ရဲ႕အသက္ဟာမလံုျခံဳပါဘူး။ ၁၉၅၀ ကေန ၁၉၆၀ ဆယ္စုႏွစ္အတြင္း ဒါဇင္နဲ႔ခ်ီတဲ့ဗံုးေတြဟာ ဘယ္သူ မွန္းမသိတဲ့အၾကမ္းဖက္ သမားေတြရဲ႕လက္ခ်က္နဲ႔မၾကာခဏေပါက္ကြဲခဲ့ပါတယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ လူမည္းေတြရဲ႕အိမ္ေတြနဲ႔ လူမည္းေတြရဲ႕စီးပြားေရးဆိုင္ရာအေဆာက္အဦးေတြဟာ အၾကမ္းဖက္သမားေတြရဲ႕ဦးတည္ရာျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီလိုဒါဇင္နဲ႔ခ်ီတဲ့ ဗံုးေပါက္ကြဲ မႈေတြဟာ Birmingham ကို Bombingham ဆိုတဲ့နံမည္ေျပာင္၊ နံမည္ဆိုးကိုရေစ ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။
          အေမရိကန္ျပည္တြင္းစစ္ဟာ စာနာစိတ္ထားတဲ့လူျဖဴေတြ ရဲ႕ေမတၱာ တရားနဲ႔ လူမည္း ေတြရဲ႕အေျခခံေအာင္ပြဲကိုေဆာင္က်ဥ္းေပးႏိုင္ခဲ့တဲ့ အျဖစ္အပ်က္ တခုပါ။ လူမည္းေတြကိုကၽြန္ျပဳတဲ့ စံနစ္တခုခ်ဳပ္ၿငိမ္းေစဖို႔ လူျဖဴေတြရဲ႕အသက္ေပါင္း မ်ားစြာေပးခဲ့ရပါတယ္။ အာဖရိကန္အေမရိကန္ေတြ ရဲ႕ဒုတိယေအာင္ပြဲကိုေတာ့ အာဖကန္အေမရိကန္တဦးျဖစ္တဲ့ ေဒါက္တာမာတင္လူသာကင္းက သူ႔ အသက္နဲ႔ ရင္းၿပီးေဖာ္ေဆာင္ေပးခဲ့ျပန္ပါတယ္။ သူတို႔ရဲ႕ဒုတိယေအာင္ပြဲဟာ ဘာမင္ဟမ္မ္မွာ သေႏၵ တည္ခဲ့ပါတယ္။ ေဒါက္တာကင္းက သူ႔ရဲ႕နံမည္ေက်ာ္ ‘ဘာမင္ဟမ္မ္ေထာင္ တြင္းမွေပးစာ’ ထဲမွာ ေဟာဒီလိုေရးခဲ့တယ္။

“I am in Birmingham because injustice is here.”
        
ေဒါက္တာကင္းက ဘာမင္ဟမ္မ္မွာတရားမ်ွတမႈမရွိဘူးလို႔ ယံုၾကည္ခဲ့တယ္။ က်မတို႔ တေတြက သူေရာက္လာခဲ့တဲ့ တရားမ်ွတမႈမရွိေသာေျမကိုလည္ျပန္ၾကည့္ဖို႔ ဘာမင္ဟမ္မ္ကိုေရာက္ ခဲ့တယ္။ ေဒါက္တာကင္းေျပာခဲ့တဲ့တရားမ်ွတ မႈရဲ႕သက္ေသ သာဓကေတြကိုေတာ့ ဘာမင္ဟမ္ Civil Rights Institute ထဲမွာယွဥ္ျပထားတဲ့ လူျဖဴကေလးေတြရဲ႕စာသင္ခန္းနဲ႔ လူမည္းကေလးေတြရဲ႕ စာသင္ခန္း ေတြထဲမွာ၊ “White”  “Colored” လို႔ခြဲျခားစာတန္းထိုးထားတဲ့ ဘတ္စ္ကားပံုစံတူေတြ၊ သန္႔စင္ ခန္းပံုစံတူေတြနဲ႔ လူမည္းေတြအသက္နဲ႔ရင္းၿပီးအလုပ္လုပ္ခဲ့ရတဲ့ ေက်ာက္မီးေသြးတြင္း ပံုစံ တူေတြြထဲမွာ က်မရွာေတြ႕ခဲ့ပါတယ္။
ေဒါက္တာကင္းရဲ႕ "Letter from a Birmingham Jail” ထဲကေနာက္ထပ္ စာတေၾကာင္းကလည္း က်မတို႔လူသားေတြရဲ႕ သိေနေသာ္လည္းပဲ ဘာသိဘာသာ တုန္႔ျပန္မႈေတြနဲ႔ ေနသားက်ေနတာ ေတြကို ပခံုးတို႔လိုက္သလိုပါပဲ။ “Injustice anywhere is a threat to justice everywhere.” တဲ့ ေလ။ ဘယ္ေနရာမွာမဆို ရွိေနတတ္တဲ့ မတရားမႈေတြကို ရွိေနတတ္တာေတြပဲလို႔ စဥ္းစားၿပီးဘာသိဘာသာေန သ၍ ေနရာတိုင္းမွာရွိေနရမယ့္ တရားမ်ွတမႈဟာ ၿခိမ္းေျခာက္ခံေနရမွာပါပဲ။ ေဒါက္ တာကင္းက တရားမွ်တမႈဆိုတာ ဘယ္ေနရာမွာမဆိုရွိေနတတ္တာပဲဆိုတာထက္ ပိုေတြးခဲ့လို႔သာလူမည္း ေတြရဲ႕ေနာက္ထပ္ေအာင္ပြဲတဆင့္ကို သူတို႔ရခဲ့တာမဟုတ္ လား။ ၁၉၇၁ ဘာမင္ဟမ္မ္မွာ လူျဖဴစီးပြား ေရးသမားေတြရဲ႕ေထာက္ပံ့ကူညီမႈနဲ႔ ပထမဦးဆံုး လူမည္းၿမိဳ႕ေတာ္၀န္ကိုေရြးခ်ယ္တင္ေျမာက္ႏိုင္ခဲ့တာဟာ သူတို႔အတြက္
ေနာက္ထပ္အသီးအပြင့္တခုပါပဲ။

ဘာမင္ဟမ္မ္ေရာက္ရင္ သြားၾကည့္ေလ့လာဖို႔ခ်န္လွပ္ထားခဲ့ဖို႔မသင့္တဲ့ ေနရာတခုကေတာ့ 16 Street Baptist  Church ပါပဲ။ အဲဒီဘုရားေက်ာင္းဟာ ဘာမင္ဟမ္မ္ၿမိဳ႔ထဲမွာအသားအေရာင္ရွိသူေတြ ပထမ ဆံုးတည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့ ဘုရားေက်ာင္းလဲျဖစ္ပါတယ္။ Civil Rights Movement အတြင္း လူျဖဴ ေတြက အဲဒီဘုရားေက်ာင္းကို ဗံုးခြဲခဲ့တယ္။ အဲဒီဘုရားေက်ာင္းထဲမွာပဲ လူမည္းကေလးမကေလး ၄ ေယာက္အသတ္ခံခဲ့ရတယ္။ က်မတို႔အဖြဲ႕ကိုဦးေဆာင္ရွင္းျပခဲ့တဲ့ အသက္ ၆၈ ႏွစ္အရြယ္ T.R. Germany Jr. ရဲ႕ရွည္လ်ားတဲ့စကားအတြင္းက တိုေတာင္းတဲ့စာေၾကာင္းတေၾကာင္းမွာ အလင္းေရာင္ ေတြျဖာေနခဲ့ပါတယ္။ “ We stand now being able to forgive.” တဲ့။ အဲဒီစကားကိုေျပာရင္း Wale of window လို႔သူတို႔ေခၚတဲ့ Stain glass window ကိုညႊန္ျပပါေသးတယ္။    ျပတင္းေပါက္မွန္ ပန္းခ်ီကားထဲက လူမည္းတေယာက္ရဲ႕လက္ႏွစ္ဖက္ဟာ မတူတဲ့ဟန္ေနဟန္ထားႏွစ္ခုနဲ႔ပါ။ Mr. Germany ရဲ႕အဓိပၸါယ္ဖြင့္ဆိုခ်က္အရ လက္တစ္ဖက္ကခြင့္လႊတ္ျခင္း ( Forgiveness) ကိုျပၿပီးေနာက္ လက္တဖက္ကေတာ့ (Opression ) ကိုျပသတဲ့။
ဘုရားေက်ာင္းနံရံတခုေပၚမွာ Daily Reminder ဆိုတဲ့ေခါင္းစဥ္နဲ႔ကပ္ထားတဲ့စာေၾကာင္းေလး ေတြကလည္း က်မကိုၿငိမ္းခ်မ္းစြာၿပံဳးမိေစပါတယ္။
Love strong!
Forgive strong!
Believe strong! တဲ့ေလ။
Mr. Germany စကားထဲမွာေရာ ပန္းခ်ီကားနဲ႔ နံရံေပၚကစာေၾကာင္းမွာပါ  ခြင့္လႊတ္ျခင္းနဲ႔ ပတ္ သက္တာေတြပါေနေလေတာ့ သူတို႔တေတြဟာခြင့္လႊတ္ျခင္း ရဲ႕အက်ိဳးကိုခံစားဖူးၿပီးယံုၾကည္ၾကတာ ျဖစ္လိမ့္မယ္လို႔ေတြးႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္
ေသခ်ာတာကေတာ့ Civil Rights Movement ဆိုတာကျဖင့္ခြင့္လႊတ္ျခင္း သက္သက္ေၾကာင့္ေပၚေပါက္လာတာမဟုတ္ပါဘူး။ အျခားေသာလူေတြနဲ႔ ့တန္းတူ ရသင့္တဲ့ လူမည္းေတြရဲ႕အခြင့္အေရးေတြကို ခြင့္လႊတ္ျခင္းတခုထဲေၾကာင့္ရလာတာ မဟုတ္ပါဘူး။ ခြင့္လႊတ္ျခင္းဆိုတာဟာ အင္မတန္လွပတဲ့စကားလံုးျဖစ္ၿပီး တနည္း တဖံုခ်ိဳၿမိန္တဲ့အရသာလည္းရွိတာ အမွန္ပါ။  ဒါေပမယ့္ ခြင့္လႊတ္ျခင္းသက္သက္နဲ႔ မၿပီးေျမာက္တဲ့ ကိစၥေတြလည္းေလာကမွာရွိေနပါေသးတယ္။ က်မတို႔တေတြကိုနိုင္ငံ တခုကျဖစ္ေစ၊ လူမ်ိဳးတစု၊ လူအုပ္စုတစုကျဖစ္ေစ၊ လူ႔အဖြဲ႕အစည္းတခုကျဖစ္ေစ မတရားေသာနည္းလမ္းနဲ႔ဆက္ဆံအႏိုင္ယူဖို႔ႀကိဳးစားလာၾကတဲ့အခါ  က်မတို႔တေတြ ဟာ လူသားအခ်င္းခ်င္းခ်စ္ခင္ျခင္းနဲ႔ခြင့္လႊတ္ျခင္းေတြကို ရင္ထဲ ထည့္ထားေနရင္း တခ်ိန္ထဲမွာပဲ ေတာင္းဆို ညွိႏိႈင္းျခင္း၊ ေတာ္လွန္ေဖာက္ထြက္ျခင္းနည္း လမ္းေတြ ထဲကသင့္ေတာ္ရာနည္းလမ္းတခုခုကိုသံုးလို႔  တရားမ်ွတေသာလမ္းဆီေရာက္ေအာင္ သြားၾကရမွာျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီလိုအခ်ိန္မွာ ႏွစ္ဦးႏွစ္ဖက္ရင္ထဲမွာ မျဖစ္မေနရွိေနသင့္ တဲ့အရာကေတာ့ ကိုယ္ျခင္းစာနားလည္ႏိုင္ျခင္းပဲျဖစ္ပါတယ္။

*                      *                           *                           *
a
                                ခံတြင္းေတြ႕ခဲ့တဲ့ေဒသစာေတြ

အေမရိကန္ႏိုင္ငံ ဗာဂ်ီးနီးယားျပည္နယ္၊  Arlington National Cemetery ထဲက အျပာေရာင္ ေကာင္းကင္ေနာက္ခံနဲ႔ပြင့္ေနတဲ့ က်ဴးလစ္ေရာင္စံုေတြၾကားမွာ ဆံပင္ နက္နက္နဲ႔ အာရွသူမ်က္ႏွာ ေပါက္ရွိတဲ့ အမ်ိဳးသမီးငယ္ေလးတဦးရပ္ေနၿပီး က်မကို အားရပါးရၿပဳံးျပေနပါတယ္။ သူ႔အၿပံဳးက ႀကီး မားလင္းပြင့္လြန္းေတာ့ မ်က္လံုးေတြ
ေတာင္ေမွးပိတ္လို႔။ ဒီလိုလွပတဲ့ရႈခင္းေနာက္ခံမွာ ဒီလိုေႏြးေထြး လြန္းတဲ့အၿပံဳးနဲ႔ မိန္းကေလးတေယာက္ရပ္ေနပံုျမင္ကြင္းကို က်မတေနရာရာမွာေတြ႕ဖူးခဲ့သလိုပါပဲ။ က်မဦးေႏွာက္က မိနစ္ပိုင္းေလာက္အလုပ္ရႈပ္သြားတယ္။ စဥ္းစားစမ္းပါ။ ဒီလိုျမင္ ကြင္းကိုဘယ္ေနရာမွာ၊ ဘယ္တုန္းကျမင္ခဲ့ဖူးတာလဲ။ က်မျမင္ခဲ့ဖူးတဲ့ပံုရိပ္ေတြဟာ ပီျပင္ေပမယ့္လြင့္ေမ်ာေနသလိုပါပဲ။ ေနာက္ဆံုးမွာေတာ့က်မအေျဖရွာေတြ႕ခဲ့ပါတယ္။ ဒီျမင္ကြင္းကို က်မခရီးလွည့္လည္ေနက်အိပ္မက္ကမ ၻာထဲမွာျမင္ခဲ့ဖူးတာပါ။ ဒီအျဖစ္ အပ်က္ဟာထူးဆန္းတယ္လို႔ဆိုႏိုင္သလို က်မတို႔တေတြမွာ က်မ တို႔ကိုယ္တိုင္မသိ တဲ့ ဆက္စပ္ေနမႈေတြတယ္ရွိေနတယ္လို႔လည္း၀ိညာဥ္ဆန္ဆန္အေတြးဆန္႔ႏိုင္ ပါတယ္။
              လက္ရွိကေနဒါ ႏိုင္ငံမွာေနေပမယ့္ ေဟာင္ေကာင္နဲ႔မေလးရွားတရုတ္မိဘႏွစ္ပါးက
ေပါက္ဖြားလာတဲ့မက္ဒလင္း ( Maddline Thien) ရဲ႕ႀကီးမားတဲ့အၿပံဳးေတြနဲ႔ႏုညံ့တဲ့ စကားေတြဟာ ခရီးစဥ္တ ေလ်ွာက္လံုးမွာ သူနဲ႔က်မနီးစပ္တယ္လို႔ခံစားရေစပါတယ္။ မက္ဒလင္းကို အိပ္မက္ထဲမွာျမင္ဖူးခဲ့တယ္ လို႔သိလိုက္ၿပီးေနာက္မွာေတာ့ သူမဟာ က်မဘ၀ရဲ႕အစိတ္အပိုင္းတခုပမာျဖစ္သြားပါေတာ့တယ္။
ဆာရာေယဗိုကလာတဲ့ အဒစ္ဆာ ( Adisa Basic) က က်မတို႔ရဲ႕ပထမဆံုး ခရီးစဥ္ျဖစ္တဲ့ Gettysburg ကတည္းက "What makes you miss your native country the most ? လို႔ေမးခဲ့သူပါ။ က်မတိုင္းျပည္ကိုက်မလြမ္းေနမယ္ဆိုတာ ခံစားမိၿပီး အဲဒီေမးခြန္းေမးတဲ့ Adisa က ခရီးစဥ္ရဲ႕ အစပိုင္းကာလေတြမွာပဲ က်မရင္ ထဲ၀ရုန္းသုန္းကား၀င္ေရာက္လာခဲ့ပါတယ္။ ခရီးစဥ္တခုလံုးမွာ သူမရယ္သံေတြနဲ႔ က်မတို႔ရဲ႕ပင္ပန္းမႈေတြ၊ ကေမာက္ကမျဖစ္မႈေတြကိုေျဖေလ်ာ့ႏိုင္ခဲ့တယ္။ တိတ္ဆိတ္ ခံစားတတ္လြန္းတဲ့က်မက Adisa လိုၾကံဳလာသမ်ွကိုရယ္ေမာရင္ဆိုင္ျခင္းရဲ႕အက်ိဳး ကို၂ ပါတ္တာ အတြင္းသင္ယူႏိုင္ခဲ့ျခင္းဟာ ဒီခရီးစဥ္ကရရွိခဲ့တဲ့ လက္ေဆာင္ေကာင္း တခုျဖစ္ပါတယ္။
နာတာရွာ( Natasa Durovicova)နဲ႔ ဟ်ဴး ( Hugh Ferrer)ကို၂၀၀၇ ကတည္း က International Writing Program မွာပူးေပါင္းပါ၀င္ရင္း IWP ရဲ႕တာ၀န္ရွိသူေတြ အျဖစ္ခင္မင္ခဲ့ရပါ တယ္။  က်မတို႔ရဲ႕ခရီးစဥ္က ဧၿပီ ၃ ရက္မွာစခဲ့ၿပီး ဧၿပီ ၅ ရက္ေန႔မွာ က်မရဲ႕တဦးတည္းေသာေမာင္ေလးျမန္မာျပည္မွာဆံုးသြားပါတယ္။ဒုတိယတေထာက္ နားရာ Baltimore ေရာက္မွျပန္ဆံုရတဲ့နာတာရွာက ေတြ႕ေတြ႕ျခင္းက်မေမာင္ေလး အတြက္၀မ္းနည္းေၾကာင္းေျပာရင္းဘာလ္တီမိုးရ္ေႏြဦး ရဲ႕စိမ့္ေနဆဲအေအးဒါဏ္ အာက္မွာ ပခံုးႀကံဳ႕ေကြးေနတဲ့က်မရဲ႕ပခံုးကို အခိုက္အတန္႔ပဲျဖစ္ေစေႏြးေထြး သြားေစ လိုတဲ့ဆႏၵနဲ႔ လွမ္းဖက္ႏွစ္သိမ့္ခဲ့ပါတယ္။ ဘာမင္ဟမ္မ္မွာ က်မတို႔တေတြ Creative Non-fiction class ေက်ာင္းသားေတြနဲ႔ေတြ႕ၿပီးReadingလုပ္ဖို႔ရွိတဲ့တေန႔မွာေန႔လည္ စာအတြက္ ၾကက္ေၾကာ္ဆိုင္မွာေစာင့္ေနလက္စမို႔က်မက အုပ္စုအားလံုးနဲ႔ကြဲသြားခဲ့ တယ္။ တေယာက္ထဲ က်န္တဲ့ က်မကို နာတာရွာကေစာင့္ေခၚခဲ့တယ္။ တကၠသိုလ္ ၀င္းထဲကိုေနာက္က်ၿပီးမွေရာက္သြားရတဲ့အတြက္ က်မက IWP ဒါရိုက္တာ ဟ်ဴးကို နာက္က်သြားတာေဆာရီးပါလို႔ေတာင္းပန္ေတာ့ ဟ်ဴးက You are good, you are not late လို႔ေျပာရင္း က်မပခံုးကိုဖက္ၿပီးႏွစ္သိမ့္တယ္။ သူတို႔တေတြေပြ႕ဖက္ႏွစ္ သိမ့္ခဲ့ၾကတာဟာစကၠန္႔ပိုင္းပဲ ၾကာပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ က်မရင္ထဲမွာ ဒီေန႔အထိေႏြး
ေနဆဲပါ။

လာ့ေဖးရက္ ( Lafayett) ၿမိဳ႕ကေလးရဲ႕ညေနတခုမွာ က်မရဲ႕နာတာရွည္ခါးနာ ရာဂါျပင္းလာလို႔ အဖြဲ႕နဲ႔ညေနစာလိုက္မစားေတာ့ပဲ ဟိုတယ္မွာပဲနားေနေတာ့မယ္လို႔ အဖြဲ႕ေခါင္းေဆာင္ ဟ်ဴး ( Hugh) ကိုေျပာျပၿပီးမိနစ္ပိုင္းအတြင္းမွာပဲ ၾသစေတးလ်ွ မွာေမြးခဲ့တဲ့ ကေမ ၻာဒီးယားသူေလး ( Alice Pung) က်မအခန္းတံခါးကိုလာေခါက္ ပါတယ္။ “ ခက္.. ေနရတာသက္သာရဲ႕လား။ မင္းတေယာက္ထဲ ဟိုတယ္မွာက်န္ေန ခဲ့လို႔ျဖစ္ပါ့မလား။ မင္းနဲ႕အတူတို႔အေဖာ္လုပ္ေနခဲ့ေပးရမလား’ လို႔လာေမးပါတယ္။ က်မရင္ထဲမွာလိႈက္ကနဲေႏြးသြားရျပန္ပါတယ္။ တဖက္သားကိုနားလည္ေပးတတ္ လြန္းသူမို႔ က်မႏွလံုး သားထဲေရာက္ႏွင့္ေနၿပီးသားအဲလက္စ္က က်မႏွလံုးသားရဲ႕နံရံ မွာထာ၀ရစြဲၿမဲေနမယ့္ တံဆိပ္တခုကိုပါ ခပ္ႏွိပ္လိုက္ျပန္ပါၿပီ။ အဲဒီတံဆိပ္ေပၚမွာေရး ထြင္းထားတာက ‘စာနာနားလည္မႈပါ’ တဲ့။

Atchafalaya Basin ထဲစက္တပ္ေလွနဲ႔လည္ပတ္ၾကေတာ့ ျမန္မာျပည္မွာ လည္း အလြန္ေပါတဲ့ ကနေဖာ့ေတြ၊ ေဗဒါပုပု၀ိုင္း၀ိုင္းေလးေတြကို ေရျပင္က်ယ္္ အႏွံ႔ အျပားမွာေတြ႕ရပါတယ္။ ျမန္မာျပည္မွာ အဲဒီအပင္ေတြကိုစားၾကတယ္လို႔က်မက
ေျပာေတာ့ ဂ်ေမကာက ( Kei Miller) ရဲ႕မ်က္လံုးေတြကစိတ္ ၀င္စားမႈနဲ႔လက္ ကနဲျဖစ္သြားတယ္။ “ ဘယ္လိုခ်က္ရသလဲ၊ ဒါကိုခ်က္ဖို႔ဘာပစၥည္းေတြလိုသလဲ၊  မင္း ခ်က္တတ္လား..ခက္ ” လို႔က်မကိုေမးတယ္။ ဟင္းခ်က္ဆီ၊ ဆား၊ ၾကက္သားမႈန္႔ နည္းနည္းနဲ႔ၾကက္သြန္ျဖဴႏွစ္တက္ေလာက္ရရင္ ကနေဖာ့ေၾကာ္ခ်က္ကေလး ခ်က္ႏိုင္ တယ္လို႔က်မကေျပာေတာ့ Kei က “ငါတို႔စားၾကည့္သင့္တယ္။ ဒါဟာစြန္႔စားမႈတခုပဲ” လို႔ေျပာတယ္။က်မေလွေပၚမွာပါတဲ့ တျခားစာေရး ဆရာအားလံုးတက္ၾကြသြားၾက တယ္။ အားလံုးကေလွေပၚကေန ကနေဖာ့အညြန္႔ေတြ၀ိုင္းခူးေပးၾကတယ္။ အခ်ိန္လုေနရတဲ့ခရီးစဥ္အတြင္းမွာ က်မလက္ရာကနေဖာ့ဟင္းကိုသူတို႕မစားလိုက္ ရေပ မယ့္ က်မငယ္ဘ၀တေလ်ွာက္ အလြန္ရင္းႏွီးခဲ့ရတဲ့ကနေဖာ့ဟာ Kei ရဲ႕ကဗ်ာ ထဲထိပါသြားတယ္။ Kei ရဲ႕ ကဗ်ာနဲ႔အတူ Kei ဟာလည္း က်မအိမ္ျပန္ေရာက္သည္ အထိ က်မႏွလံုးသားထဲမွာပါလာခဲ့တယ္။
ခရီးစဥ္ႏွစ္ပါတ္လံုး ေလယာဥ္စီးတိုင္းက်မနဲ႔အတူယွဥ္တြဲထိုင္ဖို႔က်တဲ့ ဖိလစ္ ပိုင္က ဗင့္ဆင့္တာ (Vicente Garcia Groyon) ကလည္း က်မရဲ႕ ၂၀၀၇ IWP မိတ္ေဆြ Sarge Lacuesta ရဲ႕ သူငယ္ခ်င္း ျဖစ္ေနျပန္ပါတယ္။ သူထိုင္ေနတဲ့ထိုင္ခံု ဆီက်မဦးတည္လာေနရင္ျဖစ္ေစ၊ က်မထိုင္ ေနတဲ့ခံုေဘးသူ၀င္ ထိုင္တဲ့အခါမွာျဖစ္ေစ “ Southeast Asia” လို႔ေရရြတ္ရင္း က်မတို႔ဟာေရေျမတူကလာတဲ့ေသြး သားေတြျဖစ္ေၾကာင္း သတိေပးတတ္တယ္။ဂြာတီမာလာကအက္ဒ္ (Eduardo Halfon) ကေတာ့ က်မ အခုလက္ရွိတတိယေျမာက္ writer-in-residence အျဖစ္ေန ထိုင္ေနတဲ့ City of Asylum/Pittsburgh ရဲ႕ ဒုတိယေျမာက္စာေရး ဆရာျဖစ္ခဲ့ၿပီး က်မရဲ႕အိမ္နီးျခင္းလည္းျဖစ္တဲ့ Horacio Castellanos Moya နဲ႔ ဇနီး Silvia Duarte တို႔ရဲ႕မိတ္ေဆြျဖစ္ပါတယ္။ ခရီးစဥ္တခုလံုး က်မရဲ႕က်န္းမာေရး မိသားစုအေရး၊ က်မတို႔တိုင္းျပည္ အေရးေတြကို မ်က္ႏွာျခင္းဆိုင္ဆံုတိုင္းေမးၿပီး သူျမင္တာသူခံစား ရတာေတြေျပာတတ္၊ ႏွစ္သိမ့္တတ္ တယ္။ က်မတို႔ဟာ စကားေတြနဲ႔ သူ႔တိုင္းျပည္ ကိုယ့္တိုင္းျပည္အလည္ေရာက္ခဲ့ၾကတယ္။ သူ႔ရဲ႕ၾကြယ္ ၀တဲ့ ဗဟုသုတေၾကာင့္ ခရီးစဥ္တေလ်ွာက္မွာ သူဟာ က်မတို႔အတြက္ Information Center ႀကီးျဖစ္ခဲ့ တယ္။
က်မတို႔အားလံုးရဲ႕ပံုရိပ္ေတြကို ခရီးစဥ္တ ေလ်ာက္ Documentry အျဖစ္မွတ္ တမ္းတင္ခဲ့တဲ့ အီရန္သူ ဆာဟာရာ Sahar Sarshar ရဲ႕ပံုရိပ္ေတြကလည္း က်မတို႔ မွတ္ဥာဏ္မွာမွတ္တမ္းအျဖစ္ က်န္ေနရစ္ခဲ့ျပန္ပါတယ္။
ကင္ညာက ဘီလီ(Billy Karanja Kahora) က က်မနဲ႔ ၂၀၀၇ IWP မွာခင္ ခဲ့တဲ့သူငယ္ခ်င္း ပီတာရဲ႕သူငယ္ခ်င္းျဖစ္ေနျပန္တယ္။ ဘာမင္ဟမ္မ္က လမ္းေဘး ပန္းျခံကေလးထဲမွာ က်မတို႔ေန႔လည္ စာစားေနတုန္း ဘီလီကသူစားေနတဲ့ ၾကက္ လည္ေခ်ာင္းအတြင္းကအစာျပြန္ေၾကာ္(ဇလုတ္ေၾကာ္) ကိုလာေၾကြးလို႔ က်မအရ သာေတြ႕သြားတယ္။ ေနာက္တရက္မွာ တျခားအဖြဲ႕သားေတြဆင္းဒ၀စ္ခ်္စားေနၾက တုန္း က်မနဲ႔ဘီလီကႏွစ္ဘေလာ့ေလာက္ေ၀းတဲ့ ၾကက္ေၾကာ္ဆိုင္ကိုအတူလမ္း လ်ွာက္ၿပီး ၾကက္ဇလုတ္ေၾကာ္သြား၀ယ္စားၾကတယ္။ အဲဒီတုန္းက က်မတို႔တေတြ အတူေလ်ွာက္ခဲ့ၾကတဲ့ ေျခလွမ္းေတြရယ္၊ နာရီေပါင္းမ်ားစြာအတူရွိေနခဲ့ၾကတဲ့ အခ်ိန္ေတြရယ္၊ စကားလံုးေတြနဲ႔လည္ပတ္ခဲ့ၾကတဲ့ ႏိုင္ငံ တကာခရီးေတြရယ္ဟာ အတိတ္ဆိုတဲ့သတ္မွတ္ခ်က္္ကိုေက်ာ္လို႔ က်မရဲ႕အက္ေဆးထဲေရာက္လာၾကၿပီးႏွစ္ အတန္ၾကာစာမ်က္ႏွာေတြေပၚတည္တန္႔ေနၾကေတာ့မယ္။

Writers-in-Motion ခရီးစဥ္မွာက်မတို႔ဟာ အေမရိကရဲ႕Fall နဲ႔ Recovery
 ေတြကိုေလ့လာၿပီး စာေရးသူေတြအေနနဲ႔ ျမင္ေတြ႕ခံစားရတာ၊ ေတြးေတာ ဆန္းစစ္မိတာေတြကို စာဖတ္သူေတြဆီျပန္လည္ေ၀မ်ွခဲ့ၾကပါတယ္။ အေမရိကရဲ႕
ေထြျပားတဲ့ၿပိဳလဲမႈေတြနဲ႔ အၿမဲလိုအရွိန္အဟုန္ေႏွးေလ့ရွိတဲ့ျပန္လည္ထူေထာင္ မႈေတြ ၾကားမွာ ျဖတ္သန္းရင္းေလ့လာရင္းနဲ႔ပဲ က်မတို႔တေတြဟာ ခရီးမွာပါ၀င္သူ တဦးျခင္းစီရဲ႕ ပုဂၢလိကကမ ၻာေတြထဲကိုပါခဏတျဖဳတ္လည္ပတ္ႏိုင္ခဲ့ၾကတယ္။ ကိုယ္စီရဲ႕ပုဂၢလိကဘ၀ၿပိဳလဲမႈေတြကို မိတ္ေဆြဘ၀ခ်စ္ျခင္းနဲ႔ မ်ွေ၀ခံစားခဲ့ၾကပါတယ္။ အတူရွိေနခဲ့ၾကတဲ့တိုေတာင္း ေသာကာလအတြင္းမွာပဲ ႏိုင္ငံသားတစ္ေယာက္ျခင္းစီရဲ႕
ၿပိဳလဲမႈကို ကမ ၻာသားမ်ားဆိုတဲ့အသိနဲ႔ တတ္ ႏို္င္သ၍ အလ်ွင္အျမန္ျပန္လည္ တည္ေဆာက္ေပးခဲ့ၾကပါတယ္။ အဲဒီလိုတည္ေဆာက္ေပးခဲ့ၾကခ်ိန္မွာ က်မတို႔ကိုယ္စီ ရဲ႕ရင္ထဲ အေသအခ်ာရွိေနခဲ့ၾကတာက စာနာနားလည္မႈေတြပါပဲ။

က်မတို႔ဟာကမ ၻာဆိုတဲ့ၿဂိဳလ္( Earth)တခုထဲမွာေနထိုင္ၾကတာမွန္ေပမယ့္ေမြး ဖြားလာတဲ့ေနရာ၊ ၾကီးျပင္းရတဲ့၀န္းက်င္၊ယဥ္ေက်းမႈနဲ႔အုပ္ခ်ဳပ္ပံုစံနစ္မတူတဲ့  တိုင္းျပည္ေတြေပၚမူတည္ၿပီး မတူတဲ့ကမ ၻာ(World)တခုစီထဲမွာရွင္သန္ခဲ့ၾကပါတယ္။ မတူတဲ့ကမ ၻာကလူေတြကို ကမၻာသားဆုိ တဲ့အသိနဲ႔လွမ္းေမ်ွာ္စာနာရတာထက္ ကိုယ္စီရဲ႕ကမ ၻာေတြထဲကိုအလည္ေရာက္ခဲ့ၿပီး ခံစားစာနာရမႈဟာအမ်ိဳး အစားျခင္း တူေတာင္မွ အရွိန္အဟုန္နဲ႔ပမာဏဟာကြာျခားပါတယ္။ အဲဒီလိုမတူတဲ့ကမ ၻာတခုစီ ထဲကို စာဖတ္သူေတြစာမ်က္ႏွာေတြကတဆင့္၀င္ေရာက္ခံစားႏိုင္ဖို႔ က်မတို႔ဒီခရီးစဥ္ ကိုထြက္ခဲ့ၾကတာမဟုတ္လား။
က်မဟာ၂ပါတ္တာခရီးစဥ္အတြင္းမွာ က်မႀကီးျပင္းခဲ့ရတဲ့တဲကကေလးနဲ႔မတူ တဲ့ အိမ္ေပါင္းမ်ားစြာကိုအလည္ေရာက္ခဲ့ၿပီးပါၿပီ။ က်မတဲကေလးနဲ႔တူသလိုလိုခံစားရ တာေတြေရာ အလြန္ကြဲျပားတာေတြေရာေတြ႕ ခဲ့ၿပီးပါၿပီ။ ႏိႈင္းယွဥ္စဥ္းစားမႈကိုအေျခခံ ၿပီး ေမးခြန္းေတြလဲထုတ္ခဲ့ၿပီးပါၿပီ။ ခြင့္လႊတ္ျခင္းနဲ႔ စာနာနားလည္မႈရဲ႕ဆင္သလိုလိုနဲ႔မတူတဲ့အဓိပၸါယ္ေတြကိုလည္းခံစားခဲ့ၿပီးပါၿပီ။ က်မတို႔ဟာ ၁၄ရက္ တာကာလအတြင္းမွာ တကယ္ျဖစ္ခဲ့ေသာအျဖစ္အပ်က္မ်ားနဲ႔ အျဖစ္အပ်က္မ်ားရဲ႕တဖက္ကမ ၻာကလူေတြကို ဆက္စပ္္ေပးႏိုင္ဖို႔ ႀကိဳးစားခဲ့ၾကပါ တယ္။ အခ်ိန္ကာလတိုေလးအတြင္းႀကိဳးစားခဲ့ၾကရတာမို႔ က်မတို႔တေတြက ယာယီ တံတားေလးမ်ားသဖြယ္ပဲေဆာင္ရြက္ႏိုင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္အဲ့ဒီယာယီတံ တားေလးမ်ားဟာ ရည္ရွည္ခိုင္ခံ့ေသာတံတားႀကီးမ်ားျဖစ္ေပၚလာဖို႔ အေျခခံေတြထဲ ကတခုျဖစ္မယ္ လို႔ က်မယံုၾကည္ပါတယ္။
ေရရွည္ခိုင္ခန္႔ၿပီးအက်ိဳးမ်ားေသာတံတားႀကီးမ်ားဟာ က်မတို႔အပါအ၀င္ က်မ တို႔ေရာက္ရွိေတြ႕ျမင္ခဲ့ရတဲ့ ၿပိဳလဲေနေသာကမ ၻာက လူသားတိုင္းကိုပိုမိုသာယာေသာ အနာဂါတ္ခရီးဆီေရာက္ဖို႔္ ေပါင္းကူးဆက္သြယ္ေပးပါလိမ့္မယ္။ ပိုမိုသာ ယာေသာ အနာဂါတ္ခရီးဆိုတာကို ဘယ္လိုတိုင္းတာသတ္မွတ္မလဲ က်မမဆံုးျဖတ္ႏိုင္ပါဘူး။ ပကတိျပည့္စံုသာယာေသာဘ၀ဆီဘယ္ေတာ့ေရာက္မလဲဆိုတာကိုလည္း က်မ မေျပာႏိုင္ပါဘူး။ က်မေျပာႏိုင္တာကေတာ့ သာယာေသာ အနာဂါတ္ခရီးဆီသြား ရာလမ္းမွာက်မတို႔တတပ္တအားပါ၀င္ခဲ့ၾကတယ္ဆိုတာပါပဲ။ အဲဒီလိုခံစားခဲ့ရတာ ကတင္ပဲ WIM ခရီးစဥ္ရဲ႕ ရည္ရြယ္ခ်က္က ရာခိုင္ႏႈန္းအေတာ္ မ်ားမ်ားျပည့္ေျမာက္ ခဲ့ၿပီထင္ပါတယ္။



ခက္မာ 
ဇြန္ ၂၆၊ ညေန ၄နာရီ ၂၄ မိနစ္
Labels: | edit post
Reactions: 
2 Responses
  1. Anonymous Says:

    Ma Khet Ma.
    I am a regular reader of your post but never left a comment. However, this post makes me want to say something. After visiting Birmingham and learning about old days of segregation it made us feel how far African Americans have come today. But, witout us knowing we have more or less the same sort of segregation going on in our country.
    We have people from Indian and Chinese descents living in our country, which we still refer to them as Kalar (in unfavorable way) . Still make fun of those kids in school if their names are different. Make fun of their food and appearances.
    All I hope is, after this trip, some influential writer like you will be able to write some things of the nature that will at least spot some light on the matter that we still need to accept diversity and not to look down upon those who have been living in our country for years and years though they look a bit different and have some funny names. In other words, we need to racism at different level.


  2. san htun Says:

    ရင္ကိုထိတဲ့ ပို ့စ္ေလးပါ